Grudziądz
Współrzędne:
53°29"33" N 018°46"34" E
Grudziądz
(
niem.
Graudenz
)
miasto
na prawach
powiatu
w
województwie kujawsko-pomorskim
nad
Wisłą
(
Most im. Bronisława Malinowskiego w Grudziądzu
). Liczba mieszkańców miasta wynosi ponad 99 tys. co daje mu 4 miejsce pod względem wielkości w województwie i 40 miejsce w Polsce.
Grudziądz jest "stolicą" regionu zamieszkałego przez ok. 250 tys. mieszkańców. Region obejmuje swoim zasięgiem środkową część Pomorza Nadwiślańskiego. W Grudziądzu ma siedzibę Starostwo Powiatowe, natomiast jako miasto wydzielone wypełnia zadania powiatu grodzkiego. Najbliżej położone miejscowości to:
Chełmno
,
Jabłonowo Pomorskie
,
Laskowice Pomorskie
(stanowiące najważniejszy węzeł kolejowy w regionie oraz stację przesiadkową dla podróżnych),
Łasin
,
Nowe nad Wisłą
,
Świecie nad Wisłą
,
Rogóźno
oraz
Wąbrzeźno
.
W 2006 roku rozpoczęły się dwie największe inwestycje drogowe w regionie:
- budowa autostrady A1, która w etapie pierwszym połączy Nowe Marzy pod Grudziądzem z Trójmiastem na północy, w drugim z Toruniem a następne z przejściem drogowym z Czechami lub Słowacją;
- budowa pierwszej obwodnicy Grudziądza, która umożliwi wyprowadzenie ruchu tranzytowego z Grudziądza
Historia
-
|
Zobacz więcej w osobnych artykułach:
historia Grudziądza
,
Prusy
,
diecezja chełmińska
,
ziemia chełmińska
,
Zakon krzyżacki
.
|
Ks.
Stanisław Kujot
dość dokładnie opisuje chrześcijańskie początki Grudziądza (oraz nazwę miejscowości) na podstawie analizy istniejących po dziś dzień dokumentów: [...]...Tak samo się rzecz miała z ziemią chełmińską, która do Mazowsza należała i z niem razem w pierwszej połowie rządów
Bolesława Chrobrego
do państwa polskiego weszła.
Mazowsze
przedwiślanskie należało do
Polski
już za
Mieczysława I
. Stosunek zaś ten zależności obu ziemi do Polski nie był przejściowy tylko, lecz trwały, bo zastajemy go jeszcze za
Bolesława Śmiałego
, kiedy tenże około r.
1065
zamierzając jakieś nowe biskupstwo założyć, prócz innych grodów mu także Grudziądz
Grudenczh
,
a w
Chełmnie
in Culmine każdy dziewiąty targ, to jest dochody książęce z niego, i opłatę z karczem nonum forum cum tabernario , wreszcie wszystkie przewozy przez
Wisłę
od ujścia
Bzury
aż po morze transitus omnes per Wyslam a Camen usque ad marę wyznaczył.
W. Kętrzyński domyśla się, że darowizny te dla
biskupstwa płockiego
Miasto zostało założone w roku
1291
na prawie chełmińskim. W dawnych tekstach występuje pod rożnymi określeniami: Grudenc, Grudencz, Grawdencz, Graudentum, Grudentz, Grudenz, Graudenz. Badacze od wielu lat spierają się o etymologiczne znaczenie nazwy. Część z nich wskazuje, iż nazwa pochodzi od wyrazu gród, inni twierdzą, że od grudzistej ziemi, bogato występującej na tym terenie. Jeszcze inni uważają, iż jest ona pochodzenia pruskiego, co związane było z przenikaniem na linię Wisły żywiołu pruskiego.
Zabytki
Kościół św. Franciszka Ksawerego
- średniowieczny układ urbanistyczny Starego Miasta
- mury miejskie z
XIV w.
(m.in. Brama Wodna)
- na wzgórzu zamkowym pozostałości zamku krzyżackiego z
XIV w.
- kościół
św. Mikołaja
z
XIII
-
XV w.
- kamienice na Starym Mieście
- zabudowania Starego Miasta
- od strony Wisły zespół
spichrzów
z XIV-XVII w.
- barokowy zespół pojezuicki: kościół
św. Franciszka Ksawerego
z XVIII w., kolegium z XVII-XVIII w. (obecnie Urząd Miejski)
- barokowy zespół poklasztorny benedyktynek: budynki klasztorne z XVII-XVIII w., tzw. Pałac Opatek z XVIII w., kościół
Św. Ducha
z
XVI w.
, przebudowany w
XVII w.
- zespół poklasztorny reformatów z poł.
XVIII w.
, kościół Św. Krzyża i klasztor, obecnie więzienie
- obwarowania twierdzy
Courbiere
z końca XVIII-XX w.
- cytadela z przełomu
XVIII
i
XIX w.
Dawne kolegium jezuickie, obecnie ratusz
Edukacja
Szkoły wyższe
-
Grudziądzka Szkoła Wyższa
-
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
- Ośrodek Zamiejscowy w Grudziądzu
-
Politechnika Gdańska
- Ośrodek Zamiejscowy w Grudziądzu.
-
Wyższa Szkoła Humanistyczno Ekonomiczna
Szkoły średnie
- I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego -
Strona WWW
- II Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego -
Strona WWW
- III Liceum Ogólnokształcące -
Strona WWW
- IV Liceum Ogólnokształcące -
Strona WWW
- V Liceum Ogólnokształcące -
Strona WWW
- VI Liceum Ogólnokształcące
- Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr 3 im. Bronisława Malinowskiego - V Liceum Ogólnokształcącego
- Centrum Kształcenia Ustawicznego im. Ks. Stanisława Staszica
- Zespół Szkół Ekonomicznych im. Oskara Lanego
- Zespół Szkół Budowlanych i Plastycznych im. Mikołaja Kopernika
- Zespół Szkół Technicznych im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich -
Strona WWW
- Zespół Szkół Gastronomiczno-Odzieżowych im. Marii Skłodowskiej-Curie
- Zespół Szkół Mechanicznych -
Strona WWW
- Zespół Szkół Rolniczych im. Władysława Grabskiego -
- Zespół Szkół Medycznych
Pomnik Żołnierza Polskiego na Rynku Głównym
Sport
- Grudziądzkie Towarzystwo Żużlowe (
GTŻ Grudziądz
), powołane w
2002
roku w miejsce założonego w
1979
roku Grudziądzkiego Klub Motorowego, który zakończył działalność ze względów finansowych
- Grudziądzki Klub Sportowy Olimpia
- Międzyszkolny Klub Sportowy Start
- Klub Sportowy Stal
- Aeroklub Grudziądzki
- Ponadto, ze względu na brak odpowiedniej hali w swoim
mieście
, mecze w Grudziądzu rozgrywa klub
PLK
Polpak Świecie
W Grudziądzu funkcjonuje 38 klubów sportowych, które prowadzą łącznie 52 sekcje.
Honorowi obywatele
-
Jan Paweł II
- papież; uroczystego nadania dokonano
16 października
2003
w 25. rocznicę pontyfikatu
-
Ferdynand Foch
- marszałek Francji i Polski
-
Julian Szychowski
- senator RP, szambelan papieski, wieloletni przewodniczący Rady Miejskiej
-
Damazy Klimek
- kupiec, działacz narodowy i społeczny
-
Alojzy Ruchniewicz
- przemysłowiec, działacz narodowy i społeczny
-
Edward Rydz-Śmigły
- marszałek Polski
-
Salomea Sujkowska
- działaczka społeczna
-
Jan Ładoś
- rotmistrz 18 Pułku Ułanów w Grudziądzu
-
Bronisław Malinowski
- wybitny sportowiec - lekkoatleta, wielokrotny medalista mistrzostw Europy i mistrz olimpijski
-
ks. Zdzisław Peszkowski
- kapelan Rodziny Katyńskiej
-
Czesław Szachnitowski
- artysta plastyk, wieloletni nauczyciel w II LO im. króla Jana III Sobieskiego.
Urodzeni w Grudziądzu
-
Erich Basarke
- niemiecki architekt
-
Johannes Gronowski
- polityk niemiecki
-
Ernst Hardt
- pisarz niemiecki
-
Uwe Holtz
- niemiecki politolog
-
Erwin Levy
- psycholog amerykański pochodzenia niemiecko-żydowskiego
-
Karl Rudolf von Ollech
- generał pruski
-
Alfred Wohl
- niemiecki chemik
-
Lucjan Kydryński
- polski konferansjer
-
Alfons Hoffmann
- polski profesor, twórca pomorskiego systemu elektroenergetycznego
Związani z Grudziądzem
-
Mieczysław Piechowski
- redaktor "Gazety Grudziądzkiej", "Dziennika Grudziądzkiego", "Kuriera Narodowego" (Małe Tarpno), polski dziennikarz i działacz patriotyczny
-
Mikołaj Kopernik
- wybitny polski astronom, w
1522
roku wygłosił w grudziądzkim ratuszu swój słynny traktat o wartości pieniądza
-
Mikołaj z Ryńska
- założyciel
Związku Jaszczurczego
, ścięty w
1411
roku toporem przez
Krzyżaków
na Rynku w Grudziądzu
-
Wiktor Kulerski
- polski działacz społeczno-polityczny, dziennikarz i wydawca "
Gazety Grudziądzkiej
"
Księgi adresowe:
-
Grudziądz: księga adresowa 1927-28 r.
Ciekawostki
- Grudziądz jest najmniejszym miastem w Polsce posiadającym własną komunikację
tramwajową
, w mieście funkcjonują dwie linie tramwajowe (nr 1 i nr 2).
- W krótkim okresie pod koniec
XVIII w.
przeniósł się do Grudziądza pruski król z dworem.
- Na poboczach dróg dojazdowych do miasta ustawione są banery z hasłem:
"Grudziądz - miasto na szczęście!"
, wymyślonym przez mieszkańców w wyniku konkursu.
- Miasto posiada hipermarkety oraz markety:
Real
,
Tesco
(1.Strzemięcin, 2. w budowie Lotnisko),
Minimal
,
Kaufland
,
Intermarché
,
Bricomarché
i
Lidl
(2) . W budowie są:
Carrefour
(otwarcie: 8 listopada) 2006) i
Praktiker
(otwarcie marzec 2007).
- W Grudziądzu powstanie
Grudziądzki Park Wodny
(otwarcie zima 2007/ wiosna 2008)
Grudziądz jako garnizon wojskowy
Jednostki stacjonujące przed 1939
-
Centrum Wyszkolenia Kawalerii
, w którym szkolili się m.in.
- rtm.
Witold Pilecki
- rtm.
Jan Ładoś
-
Centrum Wyszkolenia Żandarmerii
-
18 Pułk Ułanów Pomorskich
Jednostki stacjonujące po 1945 (rozwiązane)
-
Ośrodek Szkolenia Specjalistów Ubezpieczenia Lotów
-
2. batalion obrony przeciwchemicznej
-
113. Wojskowy Szpital Garnizonowy
Jednostki stacjonujące po 1945
-
1. Ośrodek Szkolenia Kierowców
-
8. batalion walki radioelektronicznej
-
2. polk saperow budowy mostow
Miasta partnerskie
-
Gütersloh
Niemcy
-
Falun
Szwecja
-
Czerniachowsk
Rosja
Dzielnice Grudziądza
- Kuntersztyn
- Mniszek
- Os. Kawalerii Polskiej
- Os. Kopernika
- Os. Lotnisko
- Os. Rządz
-
Os. Strzemięcin
- Os. Wyzwolenia
- Owczarki
- Pastwisko
- Rudnik
- Sadowo
- Tarpno
- Tuszewo
Zobacz też
-
Fingrowa Huta
-
Szlaki turystyczne Grudziądza i okolic
-
Tramwaje w Grudziądzu
Galeria
Grudziądz widziany z Góry Zamkowej
|
|
Wnętrze kościoła św. Mikołaja
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Widok na Grudziądz z drugiej strony rzeki
|
|
|
|
Stare monografie i przewodniki
-
Xaver Froelich,
Geschichte des Graudenzer Kreises
, Graudenz Bd.1 1868, Bd.2 1872.
-
Ignacy Żniński,
Grudziądz
, Grudziądz 1913.
-
Album Grudziądza : cykl widoków rotograwiurowych
, Kraków 192?.
-
Album Grudziądza : 16 artystycznych plansz grawurowych
, Kraków 192?.
-
Życie Pomorza : królewskie miasto Grudziądz
, Grudziądz 1926.
Linki zewnętrzne
-
Oficjalny portal Grudziądza
-
Komercyjny portal Grudziądza
-
Grudziądz na maps.google.com
- Mapa
Graudentz (sektion 2578)
(1909, skala 1:25 000)
- Mapa
Feste Courbiere (sektion 2478)
(1909, skala 1:25 000)
- Mapy i zdjęcia satelitarne
-
mapy i zdjęcia satelitarne (Google) w Wikimapii
-
mapa w Szukaczu
-
mapa w Mapquest
(
en
)
-
Społeczność Chrześcijańska w Grudziądzu
Przypisy
-
Ks. dr Stanisław Kujot; KTO ZAŁOŻYŁ PARAFIE W DZISIEJSZEJ DYEGEZYI CHEŁMIŃSKIEJ? CZ. 1; (str. 11,12), Toruń 1903
Miasta na prawach powiatu:
Bydgoszcz
|
Grudziądz
|
Toruń
|
Włocławek
Powiaty:
aleksandrowski
|
brodnicki
|
bydgoski
|
chełmiński
|
golubsko-dobrzyński
|
grudziądzki
|
inowrocławski
|
lipnowski
|
mogileński
|
nakielski
|
radziejowski
|
rypiński
|
sępoleński
|
świecki
|
toruński
|
tucholski
|
wąbrzeski
|
włocławski
|
żniński
Związek Miast Nadwiślańskich
|
Osiedla
Grudziądza
|
|
Kawalerii Polskiej
|
Kopernika
|
Lotnisko
|
Mniszek
|
Owczarki
|
Rządz
|
Strzemięcin
|
Śródmieście
|
Tarpno
|
Wielkie Tarpno
|
|
Ostatnia Zmiana : 2006-11-07 12:33:16.783964
Czerniachowsk
